تبلیغات
وبلاگ حقوقی محمد حسنی - نفقه در لغت به معنای هزینه، خرج، روزی و مایحتاج معاش آمده است .

نفقه در لغت به معنای هزینه، خرج، روزی و مایحتاج معاش آمده است .

دوشنبه 22 شهریور 1389  01:42 ب.ظ

نفقه

نفقه در لغت به معنای هزینه، خرج، روزی و مایحتاج معاش آمده است . معنی اصطلاحی نفقه هم نزدیك به معنی لغوی آن و عبارت از چیزی است كه برای گذراندن زندگی ، لازم و مورد نیاز است.

 
خانواده از دیرباز، كانون اصلی تعاون بوده است. که در آن به انسان آموزش داده می‌شود با دیگران همكاری كند و سرنوشت خویش را وابسته به آن ببیند . عاطفه خیرخواهی را خردمندان ستوده‌اند و قانونگذار نیز مصداق‌ آن را در زمره تكلیف آورده است. الزام در پرداخت نفقه یكی از آن موارد است كه به موجب آن اعضای خانواده موظف شده‌اند تا در مواقع لزوم به یاری یكدیگر بشتابند.

 در حقوق مدنی ایران ، نفقه در مورد همسرو خویشان و دارای سه مبنای شرعی آیات ،روایات و اجماع است .

نفقه همسر

قانونگذار در ماده 1105 قانون مدنی ریاست خانواده را از خصایص شوهر دانسته و در تداوم این امتیاز به موجب ماده بعدی تكلیفی مهم بر دوش او نهاده ؛ شوهر را موظف به پرداخت نفقه به زوجه در عقد دائم دانسته است . _در عقد موقت نفقه بر عهده شوهر نیست_به موجب این ماده زن می‌تواند از شوهر مطالبه نفقه كند و در صورت لزوم از طریق مدنی و كیفری او را برای پرداخت نفقه تحت تعقیب قرار دهد.

 فلسفه این است كه در اكثر خانواده‌های ایرانی ، زنان اموال و درآمد كافی برای تأمین مخارج خود و شركت در هزینه خانواده ندارند ؛ وانگهی اداره خانه و امور داخلی خانوادگی كه وظیفه‌ای بزرگ است به عهده آنهاست و زنان به كار اقتصادی دیگری كه منبع درآمد برای آنان باشد اشتغال نمی‌ورزند.

 
مفهوم نفقه زن:

در ماده 1107 قانون مدنی در تعریف نفقه آمده است «نفقه عبارت است از مسكن و البسه و غذا و اثاث البیت كه به طور متعارف با وضعیت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت به داشتن خادم یا احتیاج او به واسطه مرض یا نقصان اعضاء.»

 حالا در پاسخ به این سوال که ، آیا نفقه صرفا شامل موارد مذكور است؟ باید گفت آنچه در این ماده آمده محدود نیست و هرچه بر حسب عرف مورد احتیاج زن باشد، جزو نفقه است و مرد باید آن را برای زن فراهم آورد از كلمه « احتیاج »در این ماده می‌توان همین معنی را استنتاج نمود. همچنین فقهای بزرگ امامیه مانند صاحب جواهر و صاحب مسالك این نظر را پذیرفته و رجوع به عرف را برای تعیین نفقه مرجع لازم می‌دانند.

نكته حائز اهمیت دیگر این كه وضعیت و نیاز  زن به طور متعارف ملاك ارزیابی است ، نه وضعیت مرد، پس اگر زن از خانواده متمكنی باشد شوهر به ناچار باید وسائل زندگی او را آن چنان كه شأن و وضع اجتماعی و خانوادگی او اقتضا می‌كند، فراهم آورد .

 
ضمانت اجرای نفقه زوجه :

 برای الزام شوهر به پرداخت نفقه ، دو ضمانت اجرای مدنی و كیفری وجود دارد.

ضمانت اجرای مدنی: در ماده 1111 قانون مدنی به زن این حق داده شده تا در صورت خودداری شوهر از نفقه به دادگاه _ دادگاه صالح، دادگاه خانواده محل اقامت شوهر است _مراجعه كند كه در این صورت دادگاه میزان نفقه را معین و شوهر را به پرداخت آن محكوم می‌كند، ‌در صورت عدم اجرای حكم از جانب شوهر در مرحله بعد دادگاه از اموال شوهر نفقه را پرداخت می کند و اگر امكان دسترسی وجود نداشته باشد یا شوهر اموالی نداشته باشد که نفقه تأمین شود زن حق طلاق دارد.( مواد 1112 و 1129 قانون مدنی)

 
ضمانت اجرای كیفری:

ماده 642 قانون مجازات اسلامی _ تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده _مقرر داشته كه هر كس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمكین ندهد یا از پرداخت نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع نماید دادگاه او را به 3ماه و یك روز تا 5ماه حبس محكوم می‌ نماید.

 نكات حائز اهمیت این است كه شمول این ماده ، نفقه زمان گذشته را در برنمی‌گیرد و فقط ناظر بر نفقه زمان آینده است ؛ نكته دیگر تمكین زن به معنای ادای وظایف زوجیت اعم از وظایف زناشویی و خانوادگی كه به موجب عرف و قانون مشخص شده است می باشد حال زنی كه بدون مانع مشروع از وظایف زوجیه امتناع ورزد در اصطلاح «نشوز» كرده و نشوز زن ، استحقاق زن به نفقه را از بین می‌برد ماده 1108 قانون مدنی به همین نكته پرداخته است.

 

نفقه خویشان

اقارب جمع اقرب و به معنی خویشان است و برابر ماده 1136 قانون مدنی در روابط بین اقارب فقط اقارب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی یا نزولی ملزم به انفاق یكدیگرند. اقراب نسبی در خط عمودی یا خط مستقیم خویشانی را می‌گویند كه بعضی از بعضی دیگر به دنیا آمده‌اند اعم از اینكه واسطه‌ای در قرابت آنها وجود داشته باشد( مانند پدربزرگ و مادربزرگ و بالاتر و نوه‌ها) یا قرابت بدون واسطه باشد(مانند پدرو فرزند یا مادر و فرزند).

 

 نفقه اولاد:

(نفقه اولاد به عهده پدر است و پس از فوت پدر یا عدم قدرت او بر انفاق به عهده پدربزرگ پدری است. در صورت عدم جلسات پدر و اجداد پدری یا عدم قدرت آنها نفقه به عهده مادر است اگر مادر زنده نباشد به عهده پدربزرگ مادری و مادربزرگ مادری و همچنین مادر بزرگ پدری است كه در فرض آخر اگر بیش از یك نفر باشند به طور مساوی نفقه بین آنها تقسیم می‌شود.)(ماده 1199 قانون مدنی)

 
نفقه پدر و مادر و اجداد:

طبق ماده 1200 قانون مدنی نفقه پدر و مادر برعهده اولاد و در درجه بعد برعهده اولاد اولاد است، بنابراین نفقه پدر و مادر فقیر در درجه اول به عهده اولاد است. اگر پدر و مادر فقط یك فرزند داشته باشند، همه نفقه برعهده اوست و اگر چندفرزند داشته باشند به طور مساوی به پدر و مادر نفقه خواهند داد.

یعنی مشتركا و به نسبت برابر باید مخارج زندگی پدر و مادر خود را بپردازند و از این لحاظ تفاوتی بین دختر و پسر نیست. هرگاه شخصی فرزند بلافصل نداشته باشد یا فرزند او توانایی پرداخت نداشته باشد، نفقه او برعهده اولاد اولاد خواهد بود.

 

خصوصیات و شرایط تعلق نفقه به اقارب:

1.       نفقه اقارب ناظر به آینده است: طبق ماده1206قانون مدنی«... اقارب فقط نسبت به آینده می‌توانند مطالبه نفقه نمایند و این برخلاف نفقه زوجه است».

2.       فقر مستحق نفقه: ماده 1197 قانون مدنی درباره شرط فقر در استحقاق نفقه می‌گوید: «كسی مستحق نفقه است كه ندار بوده و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی معیشت خود را فراهم سازد.»

3.       تمكن منفق: در ماده 1198 قانون مدنی در این خصوص آمده است«كسی ملزم به انفاق است كه متمكن از دادن نفقه باشد یعنی بتواند نفقه بدهد بدون اینكه از این حیث در وضع معیشت خود دچار مضیقه شود. برای تشخیص تمكن باید كلیه تعهدات و وضع زندگانی شخصی او در جامعه در نظر گرفته شود.«

4.       متقابل بودن نفقه اقارب: نفقه اقارب یك تكلیف متقابل است( برخلاف نفقه زوجه) یعنی خویشانی كه ملزم به انفاق یكدیگرند در صورت فقر یكی و تمكن دیگری این وظیفه را متقابلا دارا می‌باشند مثلا همانطور كه پدر توانگر باید به فرزند فقیر خود نفقه بدهد، فرزند توانگر نیز ملزم به انفاق به پدر فقیر است.

 

ضمانت اجرای نفقه اقارب:

 نفقه اقارب مانند زوجه هم ضمانت اجرای مدنی و هم ضمانت اجرای كیفری دارد.

 

ضمانت اجرای مدنی نفقه اقارب:

مستحق نفقه می‌تواند برای نفقه آینده به دادگاه رجوع و از این طریق شخصی را كه قانوناً باید به او نفقه دهد با همان سیر مراحلی كه برای نفقه زوجه بیان شد .

 

ضمانت اجرای كیفری نفقه اقارب:

ماده 642 قانون مجازات اسلامی مشتركا نفقه زوجه و اقارب را مدنظر گرفته ، از آنجایی كه در قسمت ضمانت اجرای كیفری نفقه زوجه بدان پرداخته شد از بیان مجدد آن خودداری می‌شود.

 

در پایان باید انصاف داد كه اگر قوانین تأمین اجتماعی به درستی و با حسن نیت تدوین و اجرا شوند  ضرورت معاضدت های مستقل از افراد و خانواده های آسیب دیده كاسته می‌شود. به عنوان مطلب پایانی ، تأکید می شود که امروزه باید سنت‌های اخلاقی را در خانواده‌ها گرامی بداریم زیرا در دورنمای آینده نیز هیچ گاه دولت نمی‌تواند نقش سرپرستی اجتماعی را بدون كمك خواستن از بنیادهای خانوادگی به خوبی ایفا كند .

منبع:

http://www.women.gov.ir/pages/content.php?id=3240


| آخرین ویرایش:- | نظرات() 

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر